Altijd al gedroomd van een eigen kunstwerk in de Tweede Kamer? Wat jammer. Nu bent u er te laat voor. Tot vorig jaar kon iedere Nederlander via internet een plan indienen bij De Dienst, een project van de Amsterdamse grafisch kunstenaar Martijn Engelbregt. Voorwaarden stelde hij niet. Je hoefde er zelfs geen kunstenaar voor te zijn.
In ongeveer een jaar tijd ontving Engelbregt ruim 550 voorstellen, waarop elke Nederlander vervolgens weer een stem kon uitbrengen. De eerste negen van de lijst worden nu gerealiseerd en zijn vanaf 15 maart permanent te zien in het Logement in Den Haag. Dat is het gerenoveerde gebouw voor onder andere de LPF en parlementaire enquêtes. De laatste jaren deed het dienst als ministerie van Buitenlandse Zaken.
Circa 40 procent van de inzendingen komt van kunstenaars, verspreid over heel Nederland. 42 % is man en tussen de 10 en 82 jaar oud. <Stom; vergeten te vragen  hoe het zit> Twee van de negen winnaars zijn niet-kunstenaars, onder wie basisscholiere Annabel Konings. Onder de titel ‘Kids tegen geweld’ tekende zij op een achtergrond van het Logement een lieveheersbeestje op een groene zeepkist.
Het idee om álle Nederlanders te laten deelnemen is terug te voeren op het budget, vertelt Engelbregt in zijn werkruimte in Amsterdam. Op grond van de percentageregeling voor kunst bij rijksgebouwen mocht hij 160.000 euro besteden, ofwel 16 miljoen eurocenten. Waarom dan niet alle 16 miljoen Nederlanders vragen wat voor kunst ze willen ophangen?
Sinds zijn opleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht waar Engelbregt (1972) cum laude afstudeerde, is hij geïnteresseerd in gegevens van mensen. Enquêtes en formulieren bedenkt hij daarvoor. Twee jaar geleden verwierf hij landelijke bekendheid met een inventarisatielijst die bij 200.000 Amsterdammers in de bus rolde en waarop werd gevraagd of zij bereid waren illegalen aan te geven.
Het project zorgde voor veel beroering. Bij veel mensen kwamen de herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog weer boven. Sommigen dachten dat ze hun buren moesten verraden. Terugkijkend had Engelbregt die ophef wel verwacht, maar werd hij overvallen door de heftigheid. Het leverde hem zelfs een aantal bedreigingen op.
Maar ook het Tweede-Kamerproject wekte de nodige wrevel. Vanaf het begin was duidelijk dat Engelbregt ook zelf voorstellen had ingediend maar veel mensen vonden dat hij als directeur van De Dienst daardoor aan belangenverstrengeling deed. Anderen bekritiseerden het democratisch gehalte, omdat inzenders met de meeste vrienden en kennissen ook de meeste stemmen konden behalen. Daardoor telde niet de kwaliteit van het werk, maar de populariteit van de maker.
Helemaal ongelijk hadden ze misschien niet, maar toch kon iedere internetter maar één keer op een bepaald werk stemmen. Bij twee inbraakpogingen op de server werd wel geprobeerd de uitslag te beïnvloeden. ‘Er gebeurde gekke dingen’, herinnert Engelbregt zich. ‘Plaatjes verdwenen bijvoorbeeld zomaar.’ De dader(s) heeft hij niet kunnen achterhalen, maar de internetstemming is volgens hem niet gemanipuleerd.
Ook Tweede Kamerleden van onder andere de PvdA, lieten zich negatief uit over De Dienst. SP-kamerlid Vergeer stelde zelfs kamervragen over de volgens haar geldverslindende selectieprocedure, waarna minister Dekker van VROM en staatssecretaris Van der Laan van Cultuur uitlegden dat De Dienst moest worden beschouwd als kunstwerk. Dat een aanzienlijk deel van het budget naar het proces ging, was logisch. Dat hoorde immers bij het kunstwerk.
Voor Engelbregt is De Dienst vooral een onderzoek naar de combinatie kunst en democratie, legt hij uit. Is de keuze voor de negen kunstwerken democratisch tot stand gekomen? Zelf vindt hij van wel, maar zijn antwoord bestaat uit twee wedervragen. ‘Wat is democratie? En wat is kunst?’
Voor de stemrondes vorig jaar begonnen, druppelden dagelijks één à twee voorstellen binnen. Het was een opwindende tijd. ‘Misschien denk je op het eerste gezicht dat iets lelijk of stom is, maar kijk je verder dan zit er meer achter. Of het nu gaat om de opgestoken middelvinger of een onschuldig schilderijtje. Elk voorstel is mooi in zijn verscheidenheid.’
Hij laat drukproeven zien van de binnenkort te verschijnen catalogus waarin alle ideeën, inclusief de reacties zijn opgenomen. De werken leveren vaak commentaar op de politiek en dienen soms ter inspiratie van politici, zoals de foto's van appels met rotte plekken en van luisterende ganzen.
Ook de winnende inzendingen refereren aan de politiek. Zo is er een tekst in eurocenten: ‘jullie zijn hier voor ons’; een hotline naar het volk en een aangepaste Nederlandse vlag die water druppelt. Dat spetterende water doet denken aan onze lokale regenbuien, maar verwijst volgens de inzender ook naar trieste gebeurtenissen uit het verleden.
Een ander winnend werk bestaat uit het in neonletters geschreven citaat ‘Het is niet zo’. Het is afkomstig uit het boek ‘Drie rode rozen’ van Abel J. Herzberg en luidt aldus: ‘‘Denk erom. Het is niet zo’, dat moest het eerste artikel zijn van ieder politiek program, het moest prijken aan de kop van iedere krant, in de vergaderzaal van ieder parlement en iedere vereniging. Daarmee moest ieder wetboek beginnen en ieder vonnis. ‘Het is niet zo’, dat moest het leidende motief zijn van iedere wetenschap, iedere kunst en elk opvoedingsstelsel en van iedereen die zich daarmee bezighoudt. Het is niet zo, het is niet zo, dat is het beginsel van alle wijsheid.’
Het niveau van de inzendingen loopt uiteen van grappig tot briljant. De einduitslag is de spiegel van onze smaak, bevestigt Engelbregt, maar hij onthoudt zich van een waardeoordeel. ‘Ludieke voorstellen hebben relatief veel stemmen gekregen, maar ik vind het ene niet beter dan het andere. Binnen een moderne kunstcontext is het ene misschien vernieuwender, maar bijvoorbeeld een aquarel van een koe is niet kwalitatief minder. De Hollandse koe is net zo oprecht als de wenende vlag.’

 HYPERLINK http://www.de-dienst.nl www.de-dienst.nl